Zapłodnienie (fertilization), czyli połączenie się męskiej komórki płciowej z żeńską komórką płciową, następuje w jajowodzie. Zapłodniona komórka jajowa przemieszcza się przez jajowód do jamy macicy w czasie 3-4 dni. W tym okresie podlega podziałom i przemianom.
Zapłodnione jajo zagnieżdża się (implantation) w błonę śluzową macicy około 7 dnia od dnia owulacji, czyli w połowie fazy lutealnej. Prawdopodobnie implantowane jajo oddziałuje hamująco na tworzenie się i uwalnianie z macicy czynnika luteolitycznego - prostaglandyn. Dzięki temu ciałko żółte miesiączkowe nie zanika, lecz przeciwnie, powiększa swoje wymiary i przekształca się w ciałko żółte ciążowe (corpus luteum graviditatis). Wydzielanie progesteronu przez ciałko żółte ciążowe zwiększa się kilkakrotnie w czasie pierwszych kilkunastu tygodni ciąży (pregnancy).
Największe wydzielanie progesteronu przez jajniki stwierdzono w 12 tygodniu ciąży, licząc czas trwania ciąży od dnia owulacji. Następnie wydzielanie progesteronu przez jajniki zmniejsza się w miarę zbliżania się porodu. Rozwijające się łożysko przejmuje funkcję wydzielniczą jajników, wydzielając do krwi znaczne ilości progesteronu i estrogenów.
Czynność łożyska
Łożysko (placenta), tworzące się w pierwszych tygodniach ciąży, w 10 tygodniu ciąży, licząc od dnia owulacji, waży około 10 g, w 20 tygodniu -około 170 g, w 30 tygodniu - około 430 g i największą swą masę osiąga w 40 tygodniu ciąży - około 500-600 g.
Zasadniczą funkcją łożyska jest wymiana gazów (02 i COz), produktów energetycznych i budulcowych oraz ich metabolitów pomiędzy krwią matki a krwią płodu. Przez łożysko w ciągu jednej sekundy przepływa 8,3 mL krwi matki i 6,6 mL krwi płodu. Wymiana pomiędzy krwią matki a krwią płodu zachodzi dzięki dyfuzji, aktywnemu transportowi i pinocytozie W łożysku dyfundują zgodnie z gradientem koncentracji lub prężności: tlen, dwutlenek węgla i większość soli mineralnych. Na zasadzie aktywnego transportu, wbrew gradientowi koncentracji, przechodzą przez łożysko: glukoza, aminokwasy oraz jony wapniowe i żelazowe. W wyniku pinocytozy w łożysku są transportowane z krwi matki do krwi płódu nieznaczne ilości białek.
Drugą ważną funkcją łożyska jest wytwarzanie hormonów. Poczynając od 8 tygodnia ciąży, łożysko stopniowo przejmuje wytwarzanie progesteronu, zastępując w ten sposób czynność ciałka żółtego ciążowego. O dobowym wytwarzaniu progesteronu pośrednio można wnioskówać na podstawie oznaczania zawartości pregnanendiolu — metabolitu progesteronu wydalanego z moczem. Zawartość pregnanendiolu w dobowej porcji moczu zwiększa się od około 2 mg w 8 tygodniu ciąży do około 40 mg w 36—40 tygodniu ciąży. Ilość dobowa pregnanendiolu wydalana z moczem stanowi około 15% wytwarzanego progesteronu.Tym samym w końcu ciąży łożysko wytwarza dziennie około 300 mg progesteronu.
We krwi tylko około 10% progesteronu znajduje się w postaci wolnej i wykazującej aktywność fizjologiczną. Pozostałe ponad 90% progesteronu jest związane z białkami osocza i nie wykazuje aktywności fizjologicznej. Progesteron osłabia pobudliwość mięśnia macicy oraz obkurcza ujście wewnętrzne szyjki macicy. Dzięki temu zapobiega wystąpieniu poronienia lub porodu przedwczesnego. Działa synergicznie wraz z estrogenami na wzrost sutków w czasie ciąży.
W czasie ciąży również znacznie zwiększa się wydzielanie estrogenów które powstają głównie w łożysku. Spośród trzech estrogenów: estriolu, estronu i estradiolu w dobowej porcji moczu najbardziej zwiększa się zawartość estriolu, znacznie mniej zaś estronu i estriadolu. Zawartość estriolu w dobowej porcji moczu i we krwi stale zwiększa się, poczynając od początku ciąży aż do porodu. Również zwiększeniu ulega jego zawartość w wodach płodowych. W końcu ciąży koncentracja jego we krwi jest około 1000 razy większa w porównaniu z koncentracją we krwi w czasie cyklu miesiączkowego.
Pod wpływem estrogenów następują podziały komórek mięśnia macicznego i zwiększenie jego masy w czasie ciąży. Jednocześnie estrogeny zwiększają pobudliwość mięśnia macicznego i tym samym mają działanie Rozród u płci żeńskiej 509
antagonistyczne w stosunku do progesteronu, tak że mięsień ten zaczyna kurczyć się pod wpływem krążącej we krwi oksytocyny.
Poza hormonami steroidowymi łożysko wytwarza również hormony białkowe. Są to: ludzka gonadotropina łożyskowa (hCG) i ludzki łożyskowy laktogen (hPL) oraz w nieznacznych ilościach hormony stale wytwarzane przez płat przedni przysadki.
Największe wydzielanie ludzkiej gonadotropiny łożyskowej (hCG) przypada na 8 tydzień ciąży i w następnych tygodniach zaczyna się zmniejszać. Poczynając od 12 tygodnia ciąży aż do dnia porodu, zawartość hCG we krwi matki stopniowo zmniejsza się w porównaniu z zawartością w 8 tygodniu ciąży. Pod wpływem hCG ciałko żółte ciążowe wzrasta i wydziela progesteron. Zmniejszeniu się wydzielania hCG towarzyszy stopniowe zanikanie ciałka żółtego ciążowego w jajnikach.
Działanie ludzkiego łożyskowego laktogenu (hPL) jest podobne do działania hormonu wzrostu. Pod jego wpływem następuje wzrost sutków w czasie ciąży.